جاذبه هاي گردشگري استان مازندران - مخصوصا سوادكوه

ریشه های قومی :

در طول تاریخ همواره به لحاظ امنیت برخورداری از شرائط ویژه طبیعی، مأمن و پناهگاه بسیاری از مبارزان و ستم دیگان بوده و از این میان برخی از این گروه ها این منطقه را بطور دائم برای زندگی انتخاب نمودند. در مقاطعی از تاریخ افراد شاخص و بر جسته این طوایف در حركتهای سیاسی، اقتصادی، نظامی و اجتماعی طبرستان نقش مؤثر داشته اند و در دوران مختلف بر مصدر امارت بوده اند. مشهورترین طوایف نا حیه سوداكوه عبارتند از:

باوندیان : كه چند تن از سران این طایفه در سده های قبل از چهره های مشهور سیاسی منطقه بشمار می رفتند. طاهریان : كه برخی از جامعه شناسان این طایفه را بهمراه باوندیان از نسل سامانیان می دانند. قارن وندان : كه وندار هرمز، قارن و مازیار از مشهور ترین افراد این طایفه به شمار می روند. ـ طایفه قدمی: مردم رائو و آرانی ها كه از بومیان اصیل مازندران می باشند. طایفه سرخ : آبادیهای گرا، بایع، خانقاهی، تادی، خواجه، سرخی، لفورك، درزی، كسلیان، پهلوان، گرزین، كاس، گل، اوجی، قراتونی، فخری، روز افزونیه، دیوان، رئیس و دادو، نیز در سواد كوه زندگی می كنند.

جاذبه های اقامتی و ارتباطی :

پل ورسك : این پل از شاهكارهای معماری دنیا به شمار می رود و در جانب شرقی ارتفاعات مشرف به آبادی ورسك ساخته شده و راه آهن سراسری تهران به شمال كشور را بهم متصل می كند. پل ورسك در اوایل قرن چهاردهم هجری شمسی ساخته شد و در زمان جنگ جهانی دوم در 55 سال قبل به پل پیروزی معروف گشت. این بنا علاوه بر اهمیت استراتژیك در صنعت حمل و نقل كشور، از جاذبه های سیاحتی مهم مازندران نیز بشمار می رود. در ساختمان بیشتر از فلز استفاده شده است.

پلهای دیگر راه آهن سوادكوه با سنگ و ملاط سیمان ساخته شده اند كه هریك دارای زیبائیهای حیرت انگیزی هستند، از جمله مهمترین آنها می توان به پلهای زیر اشاره كرد:

پل راه آهن شورآب پل راه آهن اوریم پل راه آهن شیرگاه

علاوه بر پل ها، باید تونل های راه آهن را بویژه در ناحیه ورسك، در اعداد جاذبه های ارتباطی مازندران برشمرد. یكی از این تونل ها در منطقه گدوك با 2700 متر طول از جاذبه های مهم ارتباطی منطقه به شمار می رود.

راه آهن : 90 كیلومتر از كل مسیر راه آهن سراسری از شهرستان سوادكوه عبور می كند. وجود جنگلهای زیبای دامنه البرز در شمال این منطقه بهمراه مناظر طبیعی فراوان، این مسیر ارتباطی را به یكی از جاذبه های گردشگران این شهرستان بدل نموده است.

جاده شوسه سوادكوه: این جاده یكی از محورهای سه گانه ارتباطی استان مازندران به نواحی مركزی ایران می باشد كه علاوه بر ایفای نقش بسیار مهم درصنعت حمل و نقل كشور، بدلیل وجود مناظر طبیعی بیشمار اعم از جنگل، رودخانه، كوهستان، شالیزار، مزارع زیبا در مسیر، آبادیهای مختلف، زیارتگاه و یكی از زیباترین جاده های ایران به شمار می رود. عبور رودخانه تلار و نیز راه آهن سراسری با پلها و تونل های زیبا و تاریخی در موازات آن، بر زیبائیهای این جاده افزوده است.

جاده آلاشت : این جاده زیبا از دوراهی آزادمهر در 5 كیلومتری جنوب شهر زیرآب از جاده سراسری سوادكوه جدا شده و پس از عبور از مناطق بسیار زیبا، با چشم اندازهای جنگلی در ارتفاعات مشرف بر دره زیرآب، تونلهای معادن ذغال سنگ البرز مركزی رودخانه، پیچ و خم های فراوان و روستاهای پر جمعیت لله بند، موج خیل، كارمزد و لیند به شهر ییلاقی آلاشت منتهی می گردد. جاده آلاشت از جاذبه های شهرستان سوادكوه بشمار می رود و در فصل تابستان گردشگران بسیاری را بخود جذب می كند. این جاده از ابتدا تا انتها، 35 كیلومتر طول دارد.

جاده خطیر كوه : از خط القعر رودخانه خطیر كوه و در موازات آن می گذرد و به استان سمنان راه پیدا می كند. علاوه بر برخورداری از مناظر بكر طبیعی به لحاظ ارتباط یافتن با قلعه تاریخی لنگ لو از جاذب های گردشگری شهرستان سوادكوه به شمار می آید.

جاده لفور:این جاده از شهر شیرگاه آغاز می شود و علاوه بر ارتباط 18 روستای دهستان لفور به شرق شهرستان بابل نیز راه می یابد. وجود مناظر بكر طبیعی و جنگلی بهمراه سد البرز این منطقه را به مكان ویژه ای تبدیل نموده است .

جاده پل سفید ـ محمود آباد : این جاده پس از عبور از روستاهای ناحیه خانقاپی و مناطق جنگلی به بخش دو دانگه شهرستان ساری راه می یابد و در فصل تابستان از اطراق گاههای معروف مسافرین به حساب می آید. علاوه بر آن به لحاظ حمل فرآورده های جنگلی، صنایع تبدیلی شركت چوب فریم و معدن فلورین، دارای اهمیت تجاری و صنعتی نیز می باشد.

جاده كسلیان : این جاده به طول 30 كیلومتر از زیرآب آغاز و به روستای لاجیم منتهی می شود. و به دلیل عبور از میان اراضی و جنگلی دارای گردشگاههای و چشم اندازهای طبیعی بسیا زیبائی است. در فصول بهار و تابستان گردشگران بسیاری این منطقه زیبا را جهت گذران اوقات فراغت انتخاب می كنند

جاذبه های فرهنگی :

• موسیقی

اصیل وسنتی در سوادكوه نیز مانند دیگر نقاط مازندران در گذشته از رونق فراوانی برخوردار بوده و اكنون نیز بندرت در گوشه و كنار این سرزمین پهناور مورد استفاده قرار گرفته و علاقمندان بیشماری را بخود جذب می كند. ساز سنتی و اصلی در موسیقی این ناحیه نوع خاصی از نی بنام لله وا می باشد و هر ملودی آن مضراب ویژه ای دارد. این ساز از دیر باز تا زمان حاضر بیشتر توسط چوپانان نواخته می شود قطعاتی مانند كیجا كرچال، مش حال، دنباله مش حال،عامی دتر جان، كمر سری و كوك داری با لله وا نواخته می شود. هر یك از این ملودی ها از احساسات پاك و شگرف بومیان بیقرار در دل طبیعت زیبای منطقه حكایت دارد. برای مثال ملودی مش حال هنگامی نواخته می شود كه چوپان گوسفندان را در هوای برفی، به چرا می برد و بر ا ثر صدا و آوای برخاسته از لله وا، گوسفندان برف را با پا كنار زده و علفها را پیدا می كنند و به چرا می پردازند. هنگام بازگشت گله نیز ملودی دنباله مش حال نواخته می شود.

امیری خوانی نیز در سوادكوه رایج بوده و طرفداران زیادی دارد. هنگامی كه آواز خوانی شعر امیر پازواری شاعر سرگشته و عاشق دوران صفویه را در مایه امیری می خواند طنین آواز و مفاهیم شعرش، همگان را به مهمانی دشت های گسترده، مراتع سرسبز و كوههای سر به فلك كشیده می برد. حتی صدای نی چوپانان در شبان گاهان نیز جان مایه ای از شعر امیر دارد كه خود از طبیعت بی نظیر مازندران الهام گرفته و هنگام غم و اندوه نیز شعر امیر و صدای خواننده امیری خوان داروی زخم دل های بومیان است. در سوادكوه هم مانند دیگر نقاط مازندران، چوپانان و هنرمندان شعرهای زیبای امیر پازواری را به گونه ای اصیل و شیدا می خوانند. امیر پازواری از اهالی ناحیه پازوار در حاشیه شمالی شهر بابل بود.

در شادیها هم بهمراه سبك های یاد شده، خواندن به سبك شواش (شادباش) كله ونگ (آواز باشعر) و كتولی محلی می باشد.

جنگلهای سواد کوه :

بخش وسیعی از شهرستان سوادكوه دارای جنگلی متراكم و متنوع با درختهائی نظیر راش، افرا، توسكا، ملج و نوع كمیاب درخت سردار یا سرخدار می باشد.

جنگلهای بكر در مناطقی كه میان بومیان و اهالی پرتاس خوانده می شوند دارای مسیبرهای دشوار بوده ولی به لحاظ قرار گرفتن در ارتفاعی خاص، همواره در پوششی از مه قرار داشته و مناظر بدیعی را پدید می آورند. در میان این نوع از جنگلها نیز دره های زیبا، بهمراه نهرها، آبشارها و چشمه سارهای متعدد، خودنمائی می كند.

وجود درخت ها و درختچه های منحصر بفردی مانند سف، تل، تلكا، زرشك، الاش و لازه بهمراه گیاهان میوه دار وحشی مثل ازگل، ولیك، زال زالك، گالش انگور، سولس و ته دونه، بر جذابیت نواحی جنگلی سوادكوه افزوده است.

برخی از نقاط جنگلی این شهرستان كه برای برنامه ریزی در بخش گردشگری مناسب است عبارتند از:

• ناحیه جنگلی لفور

این جنگلها در مركز دهستان لفور و شارقلت و در مسیر و محدوده اطراف سد دارای زمینه بسیار مساعد برای اجرای طرحهای توریستی هستند. اكنون نیز علیرغم عدم برخورداری از امكانات مناسب اقامتی و پذیرائی، با وجود روستاهای زیبای بورخانی، گشنیان، نفت چال، چاكسر، اسبو كلا، گالش كلا، میرار كلا، غوزك رودبار، اماكلا، كالی كلا، مرزی دره و عالم كلا و به همراه چشمه سارها، رودها، انهار و مناظر بی نظیر طبیعی دیگر، از بدیع ترین چشم اندازها برخوردار است و در تعطیلات سالانه گردشگران بیشماری را بخود جذب می نماید.

• جنگل اسلام آباد

این منطقه نیز در 6 كیلومتری شرق شهر شیرگاه و در مجاورت سد سنبل رود قرار گرفته و سمت از جنوب غربی سد مذكور آغاز و در جنوب روستای كلیج خیل و در شرجی كلا به منطقه زیولا و جنگل كتو دره ختم می گردد. این ناحیه علاوه بر پوشش مناسب گیاهی و دارا بودن مناظر طبیعی متعدد، دارای فضای مناسبی برای ایجاد امكانات جذب گردشگر برای گذران اوقات فراغت می باشد.

• جنگل اندر كلی

در 5 كیلومتری شرق شهر شیرگاه واقع شده و با برخورداری از اراضی مسطح و یكنواخت در مجاورت رودخانه تا حاشیه شرقی شهر شیرگاه و در امتداد جاده شیرگاه به قائم شهر، در حوالی روستاهای چای باغ، تپه سر، چالی و شورخیل برای احداث پارك جنگلی بسیار مناسب است.

• جنگل كاشی آباد (جمشید آباد)

این محوطه در انتهای روستای جمشید آباد، 1 كیلومتری غرب جاده زیرآب به شیرگاه و 6 كیلومتری شمال غرب شهر زیرآب واقع شده و برخورداری از یك دره زیبای جنگلی، قرار گرفتن در مجاورت یك آبادی، عبور جاده و راه آهن سراسری از كنار آن، جریان رودخانه بزرگ تلار در وسط این منطقه از ویژگیهای شاخص و بارز آن به شمار می رود عوامل مذكور باعث گردیده كه جنگل كاشی آباد بدون دارا بودن حداقل امكانات تفرجگاهی مانند آب و سرویس های بهداشتی، اكنون نیز مورد استفاده دهها هزار گردشگر و دوستداران طبیعت برای گذران اوقات فراغت بویژه در فصل تابستان از این مكان زیبا، قرار می گیرد.

• جنگل گروسر

این ناحیه در 18 كیلومتری شمال غرب شهر شیرگاه و در كنار جاده لفور به شیرگاه واقع شده و نام آن نیز به مناسبت وجود یك چشمه آب معدنی گوگردی، گروسر می باشد. این چشمه بهمراه دهها چشمه آب شیرین، آبشارهای كوچك و بزرگ، رودخانه و كوهستان شرائط محیط بسیار جذاب و زیبا را فرا هم آورده كه در حال حاضر نیز هزاران گردشگر بومی و غیر بومی برای گذران تعطیلات از این مكان بهره برداری نمائید. رودخانه معروف بابل رود نیز از كنار آن عبور می كند. بخش كوچكی از این جنگلها در محدوده شرقی دهستان بابل كنار شهرستان بابل قرار گرفته است.

• جنگل میان كلا آبشار

در حد فاصل بین دو شهر زیرآب و شیرگاه قرار دارد و عبور جاده شوسه تهران، شمال، راه آهن سراسری و رودخانه تلار با ارتفاعات پوشیده از انبوه گیاهان متنوع از ویژگیهای این مكان است.

• جنگلهای شرق جاده شیرگاه به قائم شهر

در منتهی الیه شمالی شهرستان سوادكوه و در میان روستاهای چای باغ، بشل، برنجستانك و پل شاهپور قرار دارد. وجود راههای دسترسی مناسب، رودخانه و سد انحرافی بر جذابیت های آن افزوده و محیط مساعدی را برای جذب گردشگر فراهم ساخته است.

• جنگل خی پوست (خي بوس)

در 27 كیلومتری شرق شهر زیرآب قرار داشته و در محدوده ای باطول 13 كیلومتر بخاطر وجود گونه های خاصی از درختان شمشاد، بسیار زیبا و مشهور می باشد.

• جنگل كسلیان

در 30 كیلومتری شمال شرق شهر زیرآب و در دهستان كسلیان واقع گردیده و از كل مسیر دسترسی آن، 14 كیلومتر جاده آسفالته و 16 كیلومتر دیگر شنی می باشد. این منطقه زیبا با دارا بودن دره های زیبای جنگلی و رودهای متعدد دارای چشم اندازهای بی نظیر و دیدنی است. برج تاریخی و معروف لاجیم در منتهی الیه این جنگل قرار دارد.

• جنگل دهستان شرق و غرب شیرگاه

در مورد وجه تسمیه شهر شیرگاه، عده ای از محققین بر این عقیده اند كه در روزگاران گذشته در این ناحیه مبارزه ای بین یك شیر و یك گاو در گرفت و بعلت كشته شده شیر در این مبارزه این منطقه را شیرگاه نامیدند. نامهای دیگر این منطقه خارخون و بعد از احداث جاده سراسری، خطه بوده است.

واژه شیر در زبان پهلوی گاهی به معنی شهریار بكار رفته و در برخی از متون نیز به عنوان پسوند مكان مورد استفاده قرار گرفته و بهمین دلیل می توان گفت كه شیرگاه در سده های باستانی محل استقرار شهر یاران بوده است. در زبان بومیان قدیم نیز واژه شر بجای واژه سفید استفاده می شد و شیردار یا شردار نام درختی از تیره افرا بوده و شاید به دلیل فراوانی این نوع درخت در جنگلهای اطراف این ناحیه، را شیردارگاه می خواندند كه به مرور زمان به شیرگاه بدل گردیده است. در بسیاری از نقاط مازندران مانند توسكا چال، انار جاری و كنس خابن، این نوع نامگذاری رایج بوده است.

جنگلهای این نواحی در 4 كیلومتری شهر شیرگاه و در مجاورت روستاهای كلیج خیل، آهنگر كلا، كتی لته، فرامرز كلا، بورخیل و ایواك و مانند دیگر نواحی جنگلها دارای زیبائیهای طبیعی بكر و زمینه مساعد برای اجرای طرحهای مختلف و متنو ع توریستی است.

• جنگل جوارم

محوطه پهناور جوارم در مسیر اصلی تهران به شمال كشور، در مقابل روستای جوارم و 8 كیلومتری شمال شهر زیرآب واقع شده و در میان جاذبه های طبیعی شهرستان سوادكوه، از آماده ترین اماكن برای احداث پارك جنگلی و اجرای طرحهای گوناگون از جمله احداث استراحتگاه برای زائرین حرم امام هشتم شیعیان به شمار می رود.

30 الی 40 هكتار از آن توسط سازمان جنگلها و مراتع كشور جهت اجرای طرحهای مذكور واگذار گردیده و پروژه آن نیز در موافقت نامه طرح ملی آماده سازی، و بهسازی قطب های سیاحتی ایران منظور شده است. در حال حاضر جنگل جوارم از آب آشامیدنی برخوردار بوده كه این امر بهمراه فضای بسیار زیبای آن با دهها جاذبه طبیعی و جاده و راه آهن سراسری، عوامل بتیوته هزاران گردشگر را در طول سال فراهم آورده است.

نقاط زیبا و جنگلهای دیگر شهرستان سوادكوه عبارتند از:

جنگل كارمزد و كارسنگ در 30 كیلومتری جنوب شرقی پل سفید كه علاوه بر جنگلهای طبیعی، رودخانه دره های سرسبز، دارای جنگل مصنوعی بسیار زیبائی است.

جنگل سرخ كلا در 5 كیلومتری شرق زیرآب و جاده اصلی تهران به شمال با جنگل طبیعی و مصنوعی.

جنگل پرو در 15 كیلومتری غرب شهر پل سفید در مجاورت روستاهای سیمت و طالع در دهستان راستوپی و روستاهای ثیلم، پالند و اوات در دهستان ولوپی با درختان كهنسال.

جنگل چم چم در 5 كیلومتری شمال شهر پل سفید كه دارای امتیازاتی مانند عبور جاده اصلی از كنار آن بهمراه رودخانه و آبشار می باشد.

جنگل خانقاپی در 25 كیلومتری شهر پل سفید و در منتهی الیه نواحی جنگلی كه كوه سرخل به آن مشرف بوده و در جهت شرق و شمال شرق به جنگلهای كله و اساس مرتبط است.

جنگل پل پا در 20 كیلومتری شهر پل سفیدكه مراتع سرسبز در ارتفاعات و بوته زارهای دامنه شرقی آن بهمراه جنگل بلوط، ون و راش بر زیبائی آنها افزوده آن را به سه قسمت مجزا تقسیم نموده است. این محوطه از شمال و جنوب به روستاهای كمر پشت و شورك چال محدود می گردد.

جنگل كنیج كلا در 5 كیلومتری جنوب شهر زیرآب قرار گرفته و روستای كنیج در جهت غرب، شمال و جنوب بوسیله این جنگلهای زیبا با درختان بلندو كهنسال محصور گردیده است. روستاهای كلاریجان، كردآباد و كری كلا در مجاورت این منطقه واقع شده اند.

جنگل سرخ آباد در محلی بنام باغ سرخ آباد، در 20 كیلومتری جنوب شهر پل سفید و در دامنه های ارتفاعات ارفع كوه واقع شده و روستاهای وسیه سر، سنگ سرك و مالی دره در اطراف آن قرار دارند. این مكان علاوه برای چشم اندازهای بدیع جنگلی، دارای مراتع سرسبز و آب و هوای بسیار مطبوع در فصل تابستان می باشد.

جنگل ورسك به طرف عباس آباد در 25 كیلومتری جنوب شهر پل سفید با پوشش گیاهی راش، بلوط و مراتع زیبا و آب گوارای چشمه گت او كه از ویژگیهای این مكان می باشد.

جنگل ورسك به طرف روستای مار بمرد گرجی خیل در 25 كیلومتری جنوب شهر پل سفید كه علاوه بر زیبائی های جنگلی، بدلیل آب و هوا و عبور رودخانه از میان آن، همواره محل اتراق مسافران و گردشگران می باشد.

پارك جنگلی آزاد مهر در 7 كیلومتری شمال شهر زیرآب